Monday 21 April 2014

మన తెలుగు నిఘంటువులు (శబ్దరత్నాకరము -Shabda Ratnakaram)

శబ్దరత్నాకరము కొఱకు క్లిక్ చేయండి: శబ్దరత్నాకరము
Download Shabda Ratnakaram here: ShabdaRatnakaram

మన తెలుగు నిఘంటువులు

ఇప్పుడంటే ఉద్యోగాలు, వేడుకలు, సినిమాలు, కంప్యూటర్లు - కాని ఒకప్పుడు ఎక్కువమంది పుస్తకాలని చదివేవారు. అంటే ఇప్పుడు లేరనికాదు. ఆ పుస్తకాలు సాహిత్య పుస్తకాలు, చందమామలాంటి కథల పుస్తకాలు, శరత్‌-చలం-లత వంటివారి అనువా దాలు, వారి రచనలు, శతక పద్యాలు- పత్రికలు, నవలలు - ఇలా ఎన్నో - ఎన్నెన్నో చదివేవారు. భారతివంటి సాహిత్య పత్రికలను జనం విపరీతంగా చదివేవారు. అప్పటి పత్రికలలోను మంచి భాషను వాడేవారు. రేడియోలోను ''గణపతి'' వంటి ప్రసిద్ధ నవలలు నాటకాలుగావచ్చేవి. ఆఖరికి మనుషులు మాటాడే భాష కూడా ఒకస్థాయిలో వుండేది. అలా అన్ని పుస్తకాలను చదివేటప్పుడు అందరికి అన్నిమాటలు అర్ధమవ్వవుకదా? ఏదో ఒక పదానికైనా అర్ధం తెలియకనే ఉండేది. అంతేకాక ఒక భాష నుండి మరొక భాషాను వాదాలు వచ్చేవి. వాటిల్లో రాజకీయం, చరిత్ర, వాణిజ్యం వంటి రకరకాల శాస్త్రాలకి సంబంధించినవి చదువు తున్నాం నేడు. అలా అవన్నీ చదివే టప్పుడు కొన్ని అయినా అర్ధాలు తెలియనిపదాలు వస్తాయి. అది మనంద రికి అనుభవమే. మరి అలాంటపుడు ఏం చేయాలి అని మీరెపుడైనా ఆలోచిం చారా? ఎవరినైనా అడిగారా? అలాం టపుడు పదాల అర్ధాలకై చూడాల్సింది డిక్షనరి. ఆంగ్లభాషకు మాక్‌మీన్‌, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌వంటి సంస్థలు ప్రచురించిన అనేకానేక డిక్షనరీలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. మరి మన తెలుగు ఆ భాషా పదాల అర్ధాలకోసం తయారు చేయ బడిన డిక్షరీలను గురించి తెలుసు కోవాలని ఎవరికైనా ఎపుడైనా అనిపిం చింది. ఇలా ఎందుకడుగుతున్నానంటే ఒకనాటి కాలాశ భారతం, ఆముక్తి మాల్యద, వసుచరిత్ర, మనుచరిత్ర, వంటి ఉద్గ్రంధాలెన్నిటినో చదివేవారు జనం. చిన్నయసూరి మున్నగువారు రచించిన పంచతంత్రములోని వచనం వంటి వచనాన్ని చదివేవారు. కాని ఈ నాటి వచనము చాలా తేలికైనది. పద్యాలకు బదులు నేడు అందరూ వ్రాస్తున్నది, చదువు తున్నది వచన కవిత్వమే. మామూలుగా ఎవరైనాసరే ఒక కవిత, వ్యాసం లేదా ఒక కథ వ్రాస్తున్నారు. వాటి గురించే ఆలోచిస్తారు తప్ప తెలుగులో డిక్షనరీల గురించి తెలుగు చదువుకున్న వాళ్ళు కూడా అంతగా ఆలోచించరేమో. ఉపాధ్యాయులుగా ఉండి పదాల అర్ధాలకోసం డిక్షనరీని చూడనివారి గురించి నాకు తెలుసు. చాలాకాలం క్రిందటి నుండి ఈ డిక్షనరీల గురించి వ్రాయాలను కున్నారు. అశ్రద్ధ చేయబడింది. కాని కొన్ని నెలలక్రితం డా|| ఉషారాణి, గోవిందరాజులు గారి - నిఘంటువులు - ఒక అధ్యయనము అనే వారి పరిశోధనా గ్రంథాన్ని చదివాను. అది చదివిన తరువాత మన డిక్షనరీల గురించి ఆవగింజంతయినా వ్రాయాలని పించింది. నలుగురికి ఆ విషయమై తెలియజేయా లనిపించింది.
ఈ డిక్షనరీని మన తెలుగు భాషలో నిఘంటువు అని అంటారు. నిఘంటువు అంటే భాషలోని పదసమూహాన్ని ఒకచోట చేర్చి, ఆ పద స్వరూపమును, అర్ధవిశేషము లను, పర్యాయపదములను, సమానార్ధక పదములను తెల్పేది నిఘంటువని చెప్పుకోవచ్చు. ఈ నిఘంటువుకే కోశము, అనుశాసనము, అభిధానము అనే పర్యాయపదాలున్నాయి. ఈ నిఘంటువు అనే పదం ఇటీవల వచ్చిన పదం కాదు. ఇది చాలా ప్రాచీనమైనది. ఎందుకంటే భారతదేశమున వేదకాలమునందే వైదిక నిఘంటువు ఉన్నదట.
మన తెలుగు భాషకు అనేకరకాలైన నిఘంటువులు అనేక మందిచే వ్రాయ బడినవి. ఇపుడూ మనం చాలచాల ప్రసిద్ధములైన కొన్ని నిఘంటువుల గురించి తెలుసుకుందాం. ముందుగా ''అమర కోశము'' అనే నిఘంటువు గురించి తెలుసుకుందాం. దీనిని 4, 5 శతాబ్దాల మధ్య కాలాన అమరసింహుడు రచించాడు. సంస్కృత భాషలో రచించబడిన ఈ అమర కోశం మూడు కాండలుగా (భాగాలుగా) ఉండి త్రిమూర్తులు, ఆకాశం, నక్షత్రాలు, సూర్యచంద్రులు, సర్వులకాధారమైన భూమి, దానిమీదుండు పర్వతములు, మృగాది సర్వప్రాణులు మున్నగు వాటికి సంబంధించిన విశేషణ + పర్యాయ + నానార్ధ పదములు గురించి చెప్పింది. దీని తర్వాత శాశ్వతకోశము (నానార్ధములు), అభిదారత్నమాల (పర్యాయపదములు), ఏకాక్షర కోశము - ఇలా ఎన్నో సంస్కృత నిఘంటువులు వచ్చాయి. ఇక మన తెలుగు భాషలో ఈ నిఘంటు ప్రక్రియ 17వ శతాబ్దాల్లో కవి చౌడప్ప రచనతో మొదలైంది. తరువాత పైడిపాటి లక్ష్మణ కవి రచించిన ''ఆంధ్రనామ సంగ్రహము'', అడిదము సూరకవి రచించిన ''ఆంధ్రనామ శేషము'' మున్నగు నిఘంటువులో వచ్చాయి. కాని అవన్నీ పద్య నిఘంటువులే. అవన్నీ కలిసి 29 వరకు వచ్చాయి.
ఆ తరువాత కాలంలో ఆంగ్లేయులు మన దేశపాలన గావించిన సమయంలో కొంత మంది ఆంగ్లేయులు తెలుగుభాషలో నిఘంటు రచనకు నాంది పలికారు. తెలుగు - ఇంగ్లీషు, ఇంగ్లీషు - తెలుగు వంటి ద్విభాషా నిఘంటువులు రాగా విలియం బ్రౌన్‌, ఎ.డి.కాంబెల్‌, మెరిస్‌, సి.డి. బ్రౌను వంటివారు ద్విభాషా నిఘంటువులతోపాటు తెలుగు పదాలకు అకారాది అంటే వర్ణమాల క్రమంలో (అ ఆ ఇ ఈ అక్షర వరుసలో) నిఘంటు రచనా విధానమును పరిచయం చేశారు. ఇలాంటివి 60 నిఘంటువులు ఉన్నాయట. సి.పి.బ్రౌన్‌ దేశిపద నిఘంటువు, అకారాది దేశీయాంధ్ర నిఘంటువు అనే రెండు అముద్రిత నిఘంటువుల్ని సేకరించాడట. ఆ తరువాత కాలంలో పదపట్టికలు, పారిశ్రామిక పద పట్టికలు, శాస్త్రపద పట్టికలుగల నిఘంటువులు వచ్చాయి.
ఆ తరువాత తెలుగు భాషలో మొట్టమొదటిసారిగా మామిడి వెంకయ్య 40 వేల పదాలతో తెలుగు - తెలుగు అకారాది నిఘంటువు రాగా ఆ పిదప చిన్నయసూరి రచించిన నిఘంటువు, బహుజన పల్లి సీతారామాచార్యులు రచించిన - ''శబ్ద రత్నాకరము'' (33 1/2 వేల పదాలతో) అనే నిఘంటువు వచ్చాయి. తరువాత ''ఆంధ్రపద పారిజా తము'' అను శుద్ధాంధ్ర నిఘంటువు (ఓగిరాల జగన్నాథకవి, గురజాడ శ్రీరామమూర్తి), ''లక్ష్మీనారాయణీయము'' అను పేరుతో కొర్రా లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి వ్రాసిన శుద్ధాంధ్ర ప్రతిపదార్ధ పర్యాయపద నిఘంటువు, కొట్రా శ్యామల కామశాస్త్రి రచించిన ''ఆంధ్ర వాచస్పత్యము'' ఆపై అపూర్వము అద్వితీయమై శ్రీ జయంతి రామయ్య పంతులుగారి ఆధ్వర్యంలో లేదా నేతృత్వంలో తయారైన శ్రీ సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు, ఆపై తరువాత వావిళ్ళవారి నిఘంటువు, చెలమచర్ల రంగాచార్యులు గారు రచించిన ''ఆంధ్రశబ్దరత్నాకరము'' నిఘంటువు, ఇంకా మాండలిక వృత్తి పదకోశములు, మహాకాళి సుబ్బారాయుడు రచించిన ''శబ్దార్ధచంద్రిక'' అను ఆంధ్ర నిఘంటువు, ఇంకా కె. వయాపురి శెట్టి రచించిన ''శబ్దార్థ రత్నావళి'', భమిడిపాటి అప్పయ్యశాస్త్రిగారు రచించిన ''శబ్దకౌముది'' (ఆంధ్ర నిఘంటువు), ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ వారి ''తెలుగు నిఘంటువు'', పిల్లలకోసం బహుజన పల్లి సీతారామా చార్యులు వ్రాసిన ''బాల చంద్రోదయము'' వంటి లఘు నిఘంటువులు వంటి ఎన్నో నిఘంటువులు వచ్చాయి.
ఇంకా అకారాది క్రమములో కూర్చబడిన మనిషి మరచిపోలేనటువంటి సామెతలు, మనిషి జీవన విధానానికి అవసరమైన సూక్తులు, భాషాప్రయో జనాలకు అనువైన జాతీయాలు, పద జ్ఞానాన్నిచ్చే పదసూచికలు, విద్యార్థులకెంతో ఉపయోగపడే విద్యార్థి కల్పతరువు, పూర్వగాధాలహరి, పురాణనామ చంద్రిక ఇవన్నీ ప్రకీర్ణములు అని పిలువబడు తున్నాయి. ఇంకా పరిశీలిస్తే పదబంధ కోశము, తులనాత్మక నిఘంటువులు ఎన్నో ఉన్నాయి. నిఘంటువు అనేది ఎందుకనే అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు కొందరు. వరుసగానే వివరము ఉన్న పదాలు ఎంతచదివినా అవి గుర్తుండవు కదా అనేవారున్నారు. నిఘంటువును ఉపయోగించుకోవటం వలన అర్ధనిర్ణయము, వ్యాకరణ విషయములు, క్రియాపదాలు, విశేషణాలు, దేశ్యాలు, అన్యదేశ్యాలు వంటి ఎన్నో విషయాలు అందునా భాషకు చెందిన ఎన్నో విషయాలు మనకు తెలుస్తాయి.
పద సమృద్ధితో ఉండే నిఘంటువులు విషయ విపులీకరణ, విజ్ఞాన సర్వస్వాలుగా ఉండే నిఘంటువులు గణితము, వైద్యము, న్యాయములు, సంఖ్యా వివరణములు, విజ్ఞానము, ఏవిధమైనా వివిధ వృత్తుల ప్రకృతి శాస్త్రము, ధర్మశాస్త్ర విషయములు, పురాణ పురుషుల వివరాలు, మాండలిక పదాలు - ఇలా ఎన్నో విషయాలు మనకు తెలుస్తాయి. మారే జీవన విధానంలో వచ్చే కొత్త పారిభాషిక పదాలతో కొత్త నిఘం టువూ ఆవశ్యకత ఉంది. ఎంతోమంది తెలుగుభాషకోసం ఇది చేయాలి అది చేయాలి అంటూ వేదికలపై ఉపన్యాసాలను ఇస్తారు. కాని తెలుగు భాషకోసం నిఘంటువునో, మరోదాన్నో రచిస్తే ఆ వ్రాసిన వారు ఆ రచనలను బయటకు తేవటానికి చాలా శ్రమపడాల్సి వస్తోంది. కొందరైతే ''నేనో నిఘంటువు''ను తయారు చేస్తున్నానంటే - అదేదో పనికిమాలిన విషయంగానే చూస్తున్నారు.
ఏది ఏమైనా తెలుగువారమైన మనం అంతా మన భాష మనుగడకోసం ఎంతోసేవ చేయాల్సివుంది. నాల్గవ స్థానానికి పడిపోయిన మన భాషను మొదటి స్థానానికి తీసుకురావాల్సిన బాధ్యత మనమీద వుంది. అందుకే భాషను ఎప్పటికీ నిలిచి ఉంచే భాషా పదాలను, స్వరూపాన్ని తెలియజెప్పే నిఘంటువు నిర్మాణం అనేది ఎంతో ఓపికతో, ఓర్పుతో, శ్రమతో కాలాన్ని వెచ్చించి చేయాల్సినపని. మరి అంతటి ప్రయాస కోర్చి కొంతమంది నిఘంటు నిర్మాణానికి సహకరించమని భాషను ప్రేమించేవారందరికి సవినయంగా మనవి చేస్తున్నాను. ఎందుకంటే ఆంగ్లేయుడైన సి.పి.బ్రౌనే తెలుగు - తెలుగు నిఘంటువు తయారీకి ప్రయత్నంచేయగా మరిమనం-?

- మల్లీశ్వరి (Visaalandhra -- Fri, 28 May 2010)

Sunday 26 January 2014

1838వ సంవత్సరం నాటి ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య గారి కాశీయాత్ర చరిత్ర


 

కాశీయాత్ర చరిత్ర పుస్తకం కొరకు ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి: కాశీయాత్ర చరిత్ర

 

కాశీయాత్ర చరిత్ర


కాశీయాత్ర చరిత్ర ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య రచించిన కాశీ యాత్ర చరిత్ర విశేషాల మీద సమగ్రమైన రచన. తెలుగులో యాత్రాసాహిత్యానికి ఈ పుస్తకమే ఆద్యమని భావిస్తారు. ఈతని యాత్ర 18 మే, 1830 నుండి 3 సెప్టెంబరు, 1831 వరకు అనగా "15 నెలల 15 రోజుల కాలం" నడిచింది. రచయితగా, విద్వాంసుడుగా, త్యాగమూర్తిగా పేరుమోసిన వీరాస్వామయ్య తన వెంట రెండు వందల మందికి యాత్రావకాశం కల్పించాడు.

యాత్రా విశేషాలను ఒక జర్నలుగా వ్రాసి పంపవలెనని వీరాస్వామయ్య కాశీయాత్రకు బయలు దేరే ముందు అతని మిత్రుడు శ్రీనివాస పిళ్ళై కోరాడు. అలా వ్రాసిన సంగతులను 1838లో అచ్చు వేయించారు. 1869లో గవర్నమెంటు ఉత్తరువుల ప్రకారం పునర్ముద్రింపబడింది. 1941లో దిగవల్లి వేంకటశివరావు కొంత పరిశోధించి, మరిన్ని సమగ్రమైన వివరణలతో పునర్ముద్రింపజేశాడు. 19వ శతాబ్దం ఆరంభ కాలానికి సంబంధించిన విశేషాలను తెలుసుకోవడానికి ఈ పుస్తకంలా మరే తెలుగు పుస్తకమూ ఉపకరించడంలేదు. ఆ కాలంలో జీవనం గురించి, భాష గురించి, పాలనా వ్యవస్థ గురించి అనేక విషయాలు ఈ పుస్తకం ద్వారా తెలుస్తున్నాయి.

యాత్రా విశేషాలు వ్రాయడం 19వ శతాబ్దంలో ఈ పుస్తకానికి ముందు లేదనే చెప్పవచ్చును. తెలుగులో యాత్రా చరిత్రకు వీరాస్వామయ్య ఆద్యుడు అనవచ్చును. అప్పటిలోనే ఇది తమిళ మరాఠీ భాషలలోకి తర్జుమా చేయబడింది.

కాశీయాత్ర

వీరాస్వామయ్య కాశీయాత్ర జర్నల్ మొదటి వాక్యం ఇది -
జగదీశ్వరుండు నాచేత కొంత దేశాటనము జేయింపదలచి నన్నునేలుచున్న సూప్రీం కోరటు దొరలగుండా సెలవిప్పించినాడు. గనుక నేను కాశీయాత్ర బోవలెనని ౧౮౩౦ సంవత్సరము మే నెల ౧౮వ తేదీ కుజవారము రాత్రి ౯ ఘంటలకు చెన్నపట్టణము విడిచి మాధవరము చేరినాను. అది తండయారు వీధిలోనుండే నా తోటకు ౩ గడియల దూరము.

ఇలా 1830 మే 18న అతని కాశీయాత్ర ప్రారంభమైంది. షుమారు 15 నెలలు సాగిన ఈ యాత్రలో అతని కుటుంబ స్త్రీ జనం, బంధువులు, పరిజనులు షుమారు 100 మంది పైగా ఉన్నారు. వారు తిరుపతి, కడప, కర్నూలు, హైదరాబాదు, నాగపూరు, ప్రయాగల మీదుగా కాశీ చేరుకొన్నారు. ప్రయాణం అధికంగా పల్లకీలు మోసే బోయల ద్వారా జరిగినట్లు తెలుస్తున్నది. వారు కాశీ నుండి గయ ద్వారా కలకత్తా నగరానికి చేరారు. తరువాత ఉత్కళ ప్రాంతం భువనేశ్వరం, బరంపురంల మీదుగా శ్రీకాకుళం చేరారు. రాజమహేంద్రవరం, బందరు, నెల్లూరుల గుండా తిరిగి చెన్నపట్నం చేరుకున్నారు. అప్పటికి రైళ్ళు లేవు. రోడ్లు కూడా సరిగా లేవు. కంకర రోడ్లసలే లేవు. "బాట సరాళము" అంటే మనుషులు, బండ్లు నడవడానికి వీలుగా ఉన్నదని అర్ధం చేసుకోవాలి. అతని యాత్రలో సందర్శించిన కొన్ని ఊళ్లు, మజిలీలు, స్థలాలు ఇలా ఉన్నాయి. ఇక్కడ వ్రాసిన తేదీలు వాటి ప్రక్కన ఇచ్చిన ఏదో ఒక ఊరి మజిలీకి చెందినవవుతాయి.

  • 1830 మే 18 - చెన్న పట్నం, మాధవరం, పాలవాయి సత్రం, వెంకటేశనాయుడి సత్రం (పెదపాళెము), తిరువళ్ళూరు, కనకమ్మ సత్రం (కార్వేటి నగరం), బుగ్గగుడి, పుత్తూరు, వడమాలపేట సత్రం, అలమేలు మంగాపురం.
  • మే 23 - దిగువ తిరుపతి, తిరుపతి కొండ
  • మే 30 - కరకరంబాడు, శెట్టిగుంట, బాలపల్లె, కోడూరు, వోగంబాడు, పుల్లంపేట, నందలూరు, అత్తిరాల, భాకరాపేట, వొంటిమిట్ట
  • కడప, పుష్పగిరి, కాజీపేట, దువ్వూరు, వంగలి
  • జూన్ 2 - అహోబిళం, శ్రీరంగాపురం, రుద్రవరము, మహానంది, బండాతుకూరు, వెలపనూరు, ఓంకారము, వెంపెంట, ఆత్మకూరు, నాగులోటి, పెద్ద చెరువు
  • జూన్ 16 - శ్రీశైలము, భీముని కొల్లము, పెద్దచెరువు
  • జూన్ 20 - నివృత్తి సంగమం (కృష్ణ దాటడం), ముసలిమడుగు
  • జూన్ 21 - సిద్ధేశ్వరం ఘాటు, పెంటపల్లి, పానగల్లు, చిన్నమంది, వనపర్తి, గణపురం, చోళీపురం, మనోజీపేట, జడచర్ల, నాగనపల్లె (బాలనగరం), జానంపేట (ఫరక్కునగరం), షాపురం
  • జూన్ 29 - హైదరాబాద్ (బేగం బజారు)
  • జూలై 8 - సికింద్రాబాదు, గోల్కొండ
  • జూలై 20 - మేడిచర్ల, మాషాపేట, బిక్కనూరుపేట, కామారెడ్డిపేట, మల్లుపేట, యాదలవాయి, జగనంపల్లె, వేములవాడ, దూదుగాం, స్వర్ణ, ఆర్మూరు, రామనపేట
  • జూలై 31 - (గోదావరి దాటడం), నిర్మల (కుశ దర్పణం)
  • ఆగష్టు 2 - వొడ్డూరు, విచ్చోడా, యేదులాబాదు (పిన్నగంగ దాటడం), గూంగాం
  • ఆగష్టు 14 - నాగపూరు
  • ఆగష్టు 21 - కామిటి
  • ఆగష్టు 26 - రామటెంకి
  • సెప్టెంబరు 6 - నర్మదావది దాటడం, తిలవారా
  • సెప్టెంబరు 8 - జబ్బల్ పూరు
  • సెప్టెంబరు 13 - గోసలపూరు
  • సెప్టెంబరు 22 - రీమా
  • సెప్టెంబరు 29 - మిరిజాపూరు
  • అక్టోబరు 9 - వింధ్యవాసిని
  • అక్టోబరు 12 - ప్రయాగ (అలహాబాదు)
  • అక్టోబరు 23 - గంగమీద ప్రయాణం
  • అక్టోబరు 27 - కాశీ, హరిద్వాఱము, గంగోత్రి, బదరీ నారాయణము, కాశ్మీరము
  • డిసెంబరు 17 - గయకు ప్రయాణం, గాజీపూరు
  • డిసెంబరు 28 - పట్నా, జ్వాలా ముఖి, దేవప్రయాగ
  • 1831 జనవరి 1 - పున:పునః నది, నీమా నదామా
  • జనవరి 4 - గయ
  • ఫిబ్రవరి 18 - పట్నా
  • మార్చి 5 - గంగానదిపై ప్రయాణం, మూంగేరి (మాంఘీరు), భాగల్పూరు
  • మార్చి 17 - రాజా మహలు
  • ఏప్రిల్ 1 - కృష్ణనగరు
  • ఏప్రిల్ 9 - కలకత్తా
  • జూన్ 3 - వుడుబడియా, భద్రకాళి, రాణీసరాయి
  • జూన్ 18 - మహానది దాటడం, కటకం(కటక్), పిప్పిలి
  • జూన్ 21 - జగన్నాధము (భువనేశ్వరం)
  • జూన్ 27 - నరసింగగాటు
  • జూన్ 28 - మాణిక్యపట్టణం, చిలక సముద్రం
  • జూన్ 30 - గంజాం (ఋషికుల్య నది)
  • జూలై 1 - నాయుడిపేట, ఛత్రపురం, బరంపురం
  • జూలై 3 - ఇచ్ఛాపురం, గంజాం జిల్లాలోని రేవులు, కంచర్ల, పలాస, రఘునాధపురం, హరిశ్చంద్రపురం, నరసన్నపేట, రావులవలస
  • జూలై 7 - శ్రీకాకుళము, శ్రీకూర్మము
  • జూలై 9 - వెజ్జపురం, గిరివాడిపాళెం, గంజాం మరియు విజయనగరం తాలూకాలలోని అగ్రహారాలు, మహాస్థలాలు
  • జూలై 10 - విజయనగరం, ఆలమంద, సబ్బవరం, సింహ్వాచలము, కసంకోట, అనకాపల్లి, యలమంచిలి, దివ్యల, నక్కపల్లి, వుపమాకా, తుని, నాగలాపల్లి, యానాం, నీలపల్లి, యింజరము, మాదయ పాళెము, వుప్పాడా
  • జూలై 20 - పిఠాపురము, పెద్దాపురము
  • జూలై 21 - రాజానగరము
  • జూలై 21 - రాజమహేంద్రవరము, కాకినాడ, కోనసీమ, ధవిళేశ్వరం, భద్రాద్రి, కోరంగి
  • జూలై 28 - గోదావరి దాటడం, వాడపల్లి, రాల (ర్యాలి), ఆచంట, శింగవృక్షము, బొండాడ, యేలూరిపాడు, కలిదండి. తుమ్మడి
  • ఆగష్టు 2 - మచిలీ బందరు
  • కొత్తపాళెం - చల్లపల్లి, కళ్ళేపల్లి
  • ఆగష్టు 19 - కృష్ణానదిని దాటడం, కనగాల, భట్టుప్రోలు, లంజదిబ్బ, చందవోలు, బాపట్ల, వేటపాళెం, చినగంజాం, అమ్మనబోలు, ఆకులల్లూరు, వెలగపూడి సత్రము, కరేడు, కొత్త సత్రము, జువ్వులదిన్నె, పంటల్లూరు, కొడవలూరి సత్రం
  • ఆగష్టు 14 - పినాకినీ నదిని దాటడం, నెల్లూరు
  • ఆగష్టు 27 - మనుబోలు, గూడూరు, నాయుడుపేట, బ్రాహ్మణపుదూరు, దొరవారి కోనేరు, మన్నారు పోలూరు (కోటపోలూరు), చిలకలపూడి రామస్వామి సత్రం, సుళూరుపేట, గుమ్మడిపూడి
  • సెప్టెంబరు 1 - పొన్నేరి, విచ్చూరు
  • సెప్టెంబరు 2 - తిరువట్టూరు
  • 1831 సెప్టెంబరు 3 - చెన్నపట్టణము
చివరి అధ్యాయంలో కొన్ని వాక్యాలు:
౩వ తేదీ సాయంకాలము ౫ గంటలకు బయలువెళ్ళి యిష్టులతో గూడా చెన్నపట్టణమునకు అరకోశెడు దూరములో తండయారువేడులో ఉండే నాతోటయిల్లు ఆరు గంటలకు చేరినాను. ... ... నేను స్వస్థలమును వదలి మళ్ళీ చేరిన కాలము ౧౫ మాసాలు ౧౫ దినాలు ౧౦ నిముషాలు. నా స్వస్థలము వదలి దూర దేశమును సంచరించి మళ్ళీ వచ్చినట్టు నాకు నా పరివారానికిన్ని తోపచేయక వొకరికి కాలిలో ముల్లు గూడా నాటినట్టు తోపచేయకుండా తృణానికి తక్కువ అయిన నన్ను రాజఠీవిగానే స్థలము చేర్చినాడు గనుక అవ్యాజముగా ఈశ్వరుడు తృణాన్ని మేరువు చేస్తాడనే మాట సత్యం సత్యం పునఃసత్యమని నా సహోదరులైన లోకులు నమ్మవలసినది. (తరువాత చెన్నపట్నం చరిత్ర గురించి వ్రాసాడు రచయిత)

 

  మూలాలు, వనరులు

కాశీయాత్ర చరిత్ర మొదటిసారి ముద్రింపబడినపుడు దానికి కోమలేశ్వరం శ్రీనివాసపిళ్ళై వ్రాసిన పీఠిక వీరాస్వామయ్య గురించి తెలుసుకోవడానికి ముఖ్యమైన ఆధారం. మరియు గ్రంథంలో వీరాస్వామయ్య సమయోచితంగా చెప్పిన కొద్దిపాటి స్వవిషయాలు గమనించవచ్చును. ఇప్పుడు ఆ పుస్తకం రెండు ముద్రణలలో లభ్యమవుతున్నది.
  • ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య కాశీయాత్ర చరిత్ర -మొదట 1838లో మద్రాసు నుండి ప్రచురింపబడిన ఈ పుస్తకం 1869 లో మరల మద్రాసునుండి, 1941లో విజయవాడ నుండి ముద్రింపబడింది. 1941లో ఇది  దిగవల్లి వేంకటశివరావు సంపాదకత్వంలో ఏసియన్ ఎడ్యుకేషనల్ సర్వీసెస్, న్యూఢిల్లీ మరియు మద్రాసు వారిచే ముద్రింపబడింది. ఈ మూడవ ముద్రణలో దిగవల్లి వేంకటశివరావు గ్రంథకర్త గురించి, ఆకాలంలో దేశ పరిస్థితుల గురించి వివరంగా వ్రాశాడు. బ్రౌన్ దొరకు, వీరాస్వామయ్యకు మధ్య నడచిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు, వాటి ఫొటోలు ఇచ్చాడు. 1838 నాటి పుస్తకం నుండి తీసుకొన్న బొమ్మకు ఆంధ్రజ్యోతివారు క్రొత్త బ్లాకు చేసి ఇచ్చారు. ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య గారి మిత్రుల గురించి కూడా సంపాదకుడు వివరమైన వ్యాసం వ్రాశాడు.
  • కాశీయాత్రా చరిత్ర - ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య - ఇది 1992లో ముక్తేవి లక్ష్మణరావు చే సంక్షిప్తీకరింపబడిన ముద్రణ. 1992లో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారిచే ప్రచురింపబడింది. ఇందులో పాత పుస్తకంలో ఉన్న విషయాలు ఆధారంగా సంపాదకుడు ముక్తేవి లక్ష్మణరావు వీరాస్వామయ్య జీవితం, కాలం గురించి సుదీర్ఘమైన వ్యాసం సంపాదకీయం వ్రాశాడు. మూల ప్రతిలో కొంత భాగాన్ని (ముఖ్యంగా ఉత్తరాది ప్రయాణంలో భాగాన్ని) వదలివేసి, తక్కిన భాగాన్ని మాత్రం ప్రచురించాడు. మూల ప్రతిలో ఉన్న తెలుగు అంకెలు స్థానే ప్రస్తుతం అధికంగా వినియోగంలో ఉన్న ఇంగ్లీషు అంకెలు వాడాడు.

ఈ వ్యాసంలో వీరాస్వామయ్య గురించిన విశేషాలు పై రెండు పుస్తకాలనుండి సేకరింపబడ్డవి.

 

 

కాశీయాత్ర చరిత్ర రచన ప్రాముఖ్యత

యాత్రా క్రమం, విశేషాలు

  • అప్పటికి (1831-1832) బ్రిటిషు వారు ఇంకా మొత్తం భారతదేశాన్ని ఆక్రమించుకోలేదు. కాబట్టి కొంత భాగం సంస్థానాలలో రాజు ల క్రింద ఉండేది.
  • ఆనాటి వాడుకభాషలో సమకాలీన జీవిత దౌర్భాగ్యాలను, తన పోషకుల వంచనాశిల్పాన్ని, తన బలహీనతలనూ నిర్వికారంగా వ్రాయగలిగాడు.
  • అప్పటి సంస్థానాలలో, ఇంగ్లీషు రాజ్యభాగాలలో, పౌరోహిత్యంలో ఎన్ని విధాల మోసం, లంచగొండితనం, అవినీతి ఉన్నాయో దాపరికం లేకుండా వ్రాశాడు.
  • విలియం బెంటింగ్ రాజప్రతినిధులు ఎన్ని విధాల, ఎన్ని కుమార్గాలలో స్వదేశీ సంస్థానాలను క్రమంగా ఆక్రమించుకొంటున్నారో, దేశంలో జమిందారుల, దోపిడీ దొంగల ప్రభావం ఎంత తీవ్రంగా ఉందో, సామాన్య ప్రజలు ఎన్ని ఇబ్బందులకు గురౌతున్నారో మొహమాటం లేకుండా వ్రాశాడు.
  • కొన్ని ప్రదేశాలలో కుల, మత, ప్రాంత భేదాలు ఎన్ని అనర్ధాలు తెచ్చిపెడుతున్నాయో, భిన్న ప్రాంతాలలో ఆర్ధిక పరిస్థితులెలా ఉన్నాయో చిత్రీకరించాడు.
  • పుప్పాడ లోని బెస్తలు పుట్టినప్పటి నుంచి చచ్చేదాకా ఎలా అప్పులపాలైనారో వివరించాడు.

 

ముద్రణలు

  • చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్ సలహాలు ఉత్తరాల ద్వారా పొందిన వీరాస్వామి యాత్రా చరిత్రను ఆయన మిత్రుడు కోమలేశ్వరపురం శ్రీనివాస పిళ్ళై మొదటిసారిగా 1838 లో ముద్రించాడు.
  • ఈ గ్రంథం 1869 లో ద్వితీయ ముద్రణ పొందింది.
  • ఈ గ్రంథం 1941 లో దిగవల్లి వేంకట శివరావు అనేక వివరణలతో ప్రచురించాడు. ఏషియన్ ఎడ్యుకేషనల్ సర్వీసెస్ వారు బెజవాడలో తిరిగి ముద్రించారు.

 

మూలాలు, వనరులు

  • తెలుగు సంగతులు, బూదరాజు రాధాకృష్ణ, మీడియా హౌస్ పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాదు, 2003.